Inleiding

De begroting voor 2026–2029 markeert een belangrijk moment in onze gezamenlijke reis naar een duurzame, inclusieve en welvarende toekomst. Het is niet alleen de laatste begroting van deze bestuursperiode, maar ook een document waarin we onze ambities – Groener, Socialer en Dichterbij – opnieuw krachtig verankeren.
Aanpassingen in de rijksbegroting hebben geleid tot een naar 2028 opgeschoven ravijnjaar. Het tekort aan rijksbijdrage voor jeugdzorg, is daarmee echter niet opgelost maar doorgeschoven. De financiële druk op gemeenten is door aanpassingen in de rijksbegroting voor de eerste jaren wel afgenomen. Toch blijft het noodzakelijk om scherpe keuzes te maken. Er is daarom een zorgvuldige analyse gemaakt van de trends waar onze inzet bij jeugdhulp werkt en waar het beter kan. Deze analyse is vertaald in een actuele raming van baten en lasten voor jeugdhulp. Dit heeft een negatieve invloed op onze gemeentefinanciën waardoor de mogelijkheden om te investeren in de komende jaren beperkt blijven.
Het afgelopen jaar hebben we gewerkt vanuit vijf strategische vliegwielen. Deze hebben richting gegeven aan ons handelen en veel in beweging gebracht. Ook in de komende jaren blijven deze vliegwielen onze leidraad bij het realiseren van onze opgaven.

In deze inleiding lichten we onze inzet voor 2026 toe. Daarnaast gaan we in op drie belangrijke thema’s die onze koers mede bepalen: veiligheid, ontwikkelingen in onze bestuurlijke omgeving, en financiën.

Vliegwielen

Woningbouwversnelling 

Ondanks uitdagende omstandigheden zoals netcongestie en stikstofregels, benutten we alle kansen die zich voordoen om woningbouw mogelijk te maken. De bouw van Park Nieuw-Velp is inmiddels gestart en vormt een belangrijke mijlpaal. Ook liggen er concrete plannen voor woningbouw op het Hupkes-terrein in Dieren, het Gat van Gerritsen in Velp – waarvan de grond inmiddels is aangekocht – en bedrijventerrein Haveland in Rheden, waar we werken aan een toekomstvisie. Daarnaast zetten we in op kleinschalige woningbouwprojecten in onze dorpen, waarmee we inspelen op lokale woonbehoeften.
Ook stedelijke gebieden krijgen een impuls: in Velp onderzoeken we de mogelijkheden voor woningbouw op de locatie van de oude sporthal De Dumpel, en in Dieren kijken we naar kansen rondom winkelcentrum Calluna. Bovendien willen we het splitsen van bestaande woningen stimuleren, zodat we sneller meer passende woonruimte kunnen realiseren voor verschillende doelgroepen.
Zo bouwen we stap voor stap aan een gemeente waar iedereen prettig kan wonen – nu én in de toekomst.

Samen werken aan de sociale basis

Binnen het programma Samenleving zetten we vol in op vijf belangrijke thema’s: het vergroten van bestaanszekerheid, het versterken van de sociale basis, een gezond en vitaal leven van -10 maanden tot 100+ jaar, een integrale wijkaanpak en sterke sociale teams. Daarbij geven we extra aandacht aan drie pijlers:

Sociale basis

In 2024 en 2025 hebben we constructieve gesprekken gevoerd met onze partners in de sociale basis. Deze gesprekken getuigen van grote betrokkenheid bij de gezamenlijke opgave: met minder middelen toch een stevige sociale infrastructuur behouden. In 2025 hebben wij samen met het Netwerk Informele Ondersteuning (NIO) en onze partners onderzocht hoe we initiatieven en organisaties meer aan elkaar kunnen verbinden om de samenwerking bevorderen en ook met minder middelen de kwaliteit in stand kunnen houden of verbeteren. Ook hebben we besproken wat de organisaties nodig hebben om zich te kunnen blijven inzetten voor de inwoners van Rheden. We zetten een deel van de door de Raad ter beschikbaar gestelde tijdelijke middelen via een fonds in als katalysator om impuls te geven aan initiatief dat bijdraagt aan versterking van samenwerking en aan structurele lagere kosten. De verzamelde initiatieven verbinden we dus aan een effectieve inzet van dit fonds. De resultaten hiervan presenteren wij in 2026. Zorgvuldigheid en samen zoeken kost tijd. De tijdelijke verzachting van de ombuiging (kadernota 2026) biedt ons die tijd om zorgvuldig en samen te zoeken naar versterking van de sociale basis binnen de voorgenomen bezuinigingen.
Jeugd en jongeren verdienen om twee redenen aandacht in een sterke sociale basis: het is belangrijk om te investeren in toekomstige generaties die onze sociale basis dragen. Een sterke sociale basis draagt in zichzelf bij aan ondersteuning van jeugd en jongeren die dat nodig hebben. We geven via de vliegwielen daarom expliciet aandacht voor onze jonge en toekomstige generatie.

Integrale wijkaanpak

De integrale wijkaanpak in Stenfert laat mooie resultaten zien. Inwoners ontmoeten elkaar, organiseren zelf opfleurdagen. Zij denken actief mee over het verbeteren van de gemeentelijke communicatie, bijvoorbeeld over armoedebestrijding en beschikbare regelingen. Door te experimenteren is deze aanpak uitgegroeid tot een bewezen methode. We blijven doorontwikkelen en uitbreiden naar de wijken Rheden-West en Velp-Zuid.

Sterke sociale teams

In 2026 bereiden we een nieuwe koers voor waarin sterke, lokale sociale teams centraal staan. Teams die stevig verankerd zijn in de leefwereld van kinderen, gezinnen en volwassenen. Zij kunnen zelf passende hulp inschakelen en de ondersteuning binnen een gezin coördineren. Een belangrijke stap hierin is de evaluatie van de huidige welzijnsopdracht en de jeugdlumpsum. Op basis daarvan bepalen we hoe we een nieuwe opdracht formuleren die zorg en ondersteuning in onze gemeente toekomstbestendig organiseert.

Samenwerken aan de lokale economie 

Onze lokale economie is krachtig en veelzijdig, en staat tegelijkertijd voor de uitdaging zich verder te ontwikkelen richting een duurzame toekomst. We zetten vol in op de verduurzaming van onze economische structuur, onder andere via het programma ‘Groene Bloei’, in nauwe samenwerking met onderwijsinstellingen. Zo verbinden we innovatie, talentontwikkeling en duurzaamheid aan de economische groei van onze regio.
De kracht van onze ondernemers is indrukwekkend. Zij nemen verantwoordelijkheid voor hun omgeving en leveren daarmee een waardevolle bijdrage aan brede welvaart. Als gemeente willen we die kracht beter benutten en ons beleid hierop laten aansluiten. In 2026 maken we dan ook nadrukkelijker gebruik van hun kennis, initiatief en betrokkenheid.
Een belangrijke stap in die richting is de inbreng van de nieuwe economische adviesraad. Zij zal in 2026 voor het eerst haar stem zal laten horen. Daarnaast zetten we door met de transformatie van bedrijventerreinen: de herontwikkeling van Haveland krijgt een vervolg, en ook bedrijventerrein De Beemd wordt beter benut. Tegelijkertijd starten we met de herinrichting van de Hoofdstraat in Velp, waarbij een mogelijke afsluiting voor doorgaand verkeer wordt onderzocht om de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van het centrum te vergroten.
Met extra aandacht volgen we de ontwikkelingen in de centra van Dieren en Rheden. Waar nodig sturen we bij, met als doel de kwaliteit van wonen en winkelen in deze dorpscentra te versterken. Zo bouwen we samen aan vitale, toekomstbestendige dorpen waar het prettig leven, werken en ondernemen is.

Samenwerken aan de kwaliteit van de leefomgeving 

De afsluiting van de Posbank en de vergroening van wijken in Dieren zijn belangrijke stappen richting een leefomgeving van hogere kwaliteit. Deze koers zetten we vastberaden voort. Tegelijkertijd realiseren we ons dat sommige ontwikkelingen, zoals sloop en nieuwbouw, gevoelig kunnen liggen. Toch zien we ook een groeiende bereidheid onder inwoners om mee te denken over de inrichting van hun straat of wijk. Soms vraagt dat om pas op de plaats, maar ook een halve stap vooruit is nog steeds vooruitgang. Het vraagt van ons flexibiliteit en het vermogen om mee te bewegen in tempo én richting.
De energietransitie blijft de komende jaren een belangrijk aandachtspunt voor onze organisatie. In 2026 bereiden we ons actief voor op de volgende fase, zodat we klaar zijn voor de uitdagingen én kansen die deze transitie met zich meebrengt.
Daarnaast willen we in 2026 de handhaving in de leefomgeving nadrukkelijker op de kaart zetten. Door gerichter en zichtbaarder op te treden, willen we verloedering tegengaan en sneller kunnen reageren op overtredingen. Zo dragen we bij aan een veilige, schone en prettige leefomgeving voor iedereen.
Samen met de vele vrijwilligersgroepen in onze gemeente blijven we ons ook in 2026 inzetten voor het versterken van de biodiversiteit, het vergroenen van onze omgeving en het klimaatbestendig maken van onze leefruimte. In de gebiedsprocessen Veluwezoom en het Soerens Beekdal werken we intensief samen met inwoners en andere overheden om de natuurlijke kwaliteiten van deze gebieden te versterken.
Tot slot onderzoeken we samen met de provincie wat de gevolgen zijn van het besluit om een zone van 500 meter rondom de Veluwe in te stellen als maatregel tegen de stikstofproblematiek. We willen goed in beeld krijgen wat dit betekent voor onze gemeente en onze inwoners.

Werken aan een slanke, wendbare en toekomstgerichte organisatie

Onze medewerkers zijn de sleutel tot het realiseren van de ambities uit het coalitieakkoord: groener, socialer en dichterbij. Zij verdienen een veilige, inspirerende en prettige werkomgeving waarin zij hun werk met voldoening kunnen doen. Het nieuwe gemeentehuis draagt hieraan bij en stelt ons in staat om inwoners nog beter van dienst te zijn.
De komende jaren richten we ons op het inkrimpen van ons gemeentelijke vastgoed. Daar waar we wel onderhoud doen kiezen we voor het duurzame alternatief. Daarnaast starten we met de transformatie van de gemeentewerven en de uitvoering van de nota Kapitaalgoederen IBOR. Daarnaast willen we meer regie voeren op ruimtelijke ontwikkelingen. Het situationeel grondbeleid dat in 2025 is vastgesteld, biedt daarvoor de juiste handvatten.
Ook versterken we onze financiële functie verder. De samenwerking tussen organisatie, College en Raad is merkbaar verbeterd, mede dankzij nieuwe werkwijzen en een open houding. Dit vormt een stevige basis voor de nieuwe raadsperiode die in maart 2026 van start gaat.
Digitale ontwikkelingen gaan razendsnel, met kunstmatige intelligentie als een van de drijvende krachten. Deze technologische vooruitgang zal onze bedrijfsvoering en dienstverlening ingrijpend beïnvloeden. Ons uitgangspunt blijft: elke digitale vernieuwing moet bijdragen aan het continu verbeteren van onze dienstverlening aan inwoners.

Overige thema’s

Veiligheid en nabijheid

Het college is verheugd te zien dat het veiligheidsgevoel onder inwoners, zoals blijkt uit de periodieke Veiligheidsmonitor, stabiel blijft en zelfs licht toeneemt. We blijven ons inzetten voor een integrale veiligheidsaanpak, in nauwe samenwerking met partners zoals de politie, brandweer en de Veiligheidsregio. Door veiligheid en zorg steeds beter met elkaar te verbinden, kunnen we sneller en adequater inspelen op signalen uit de samenleving.

Duurzaamheid, economie en sociale cohesie

We blijven ons actief inzetten voor een duurzame toekomst, een sterke lokale economie en het versterken van sociale samenhang. Onze kracht ligt in de betrokkenheid van inwoners en ondernemers: zij denken mee, bepalen mede de richting en dragen bij aan de uitvoering. Om deze participatie verder te ondersteunen, zetten wij extra middelen in. Ook zetten we een belangrijke stap met de introductie van een lokale Ombudsman/vrouw. Inwoners ervaren dat de gemeente steeds zichtbaarder en toegankelijker is in de dorpen.

Regionale samenwerking en bestuurlijke toekomst

We kijken met aandacht naar de ontwikkelingen in onze omgeving. Verschillende buurgemeenten hebben besluiten genomen over samenwerking. Ook wij staan voor een belangrijke vraag: kan een fusie met de gemeente Brummen ons helpen om onze maatschappelijke opgaven beter aan te pakken? In 2026 kunnen hierover verdere besluiten volgen. Hoewel onze organisatie en financiën op orde zijn, kan schaalvergroting ook voor Rheden wenselijk zijn om alle taken van de lokale overheid goed te blijven uitvoeren. We voeren hierover intensief overleg met Brummen, op basis van gelijkwaardigheid en met oog voor onze positie in de regio. Onze raad én onze inwoners worden nadrukkelijk betrokken bij deze afwegingen. De uiteindelijke besluitvorming vindt vanzelfsprekend plaats in de gemeenteraad.

Financiële situatie

Aanpassingen in de rijksbegroting hebben geleid tot een naar 2028 opgeschoven ravijnjaar. Een grote landelijke oorzaak, namelijk een tekort aan rijksbijdrage voor jeugdzorg, is daarmee echter niet opgelost maar doorgeschoven. De financiële druk op gemeenten is door aanpassingen in de rijksbegroting voor de eerste jaren wel afgenomen. Toch blijft het noodzakelijk om scherpe keuzes te blijven maken. Er is daarom een zorgvuldige analyse gemaakt van de trends waar onze inzet bij jeugdhulp werkt en waar het beter kan. Deze analyse is vertaald in een actuele raming van baten en lasten voor jeugdhulp. Dit heeft invloed op onze gemeentefinanciën en leidt nog steeds beperkte mogelijkheid om te investeren in de komende jaren.

Tot slot

Dit is de laatste begroting van deze bestuursperiode. Met deze begroting behouden we de focus op onze strategische opgaven, verwoord in de vijf vliegwielen. Vanuit deze focus werken we aan een financieel gezonde en krachtige gemeente Rheden. Dat vraagt om blijvende inzet, discipline en weerbaarheid – zeker gezien de grilligheid in de samenwerking met Den Haag. Daarom blijven we bouwen aan voldoende reserves, een betere solvabiliteit en een heldere koers. Zo creëren we ruimte voor nieuwe ontwikkelingen in de volgende bestuursperiode.