Financiële positie

Het college houdt vast aan de afspraken om de gemeentelijke financiën op orde te krijgen. Dankzij de ombuigingen die met de begroting 2025-2028 zijn ingezet, incidentele meevallers en de effecten van de meicirculaire is het financieel perspectief verbeterd. Toch blijft het financiële vooruitzicht zorgelijk. De verplichte uitgaven voor het sociale domein en de rijksvergoeding die daar tegenover staat trekken nog steeds een zware wissel op de gemeentefinanciën. In het financieel meerjarenperspectief zijn de financiële effecten opgenomen zoals verwoord in de Raadsinformatiebrief Ontwikkelingen Jeugdhulp (raadsinformatiebrief 4 september 2025). Daarnaast zijn de besluiten n.a.v. kadernota opgenomen en enkele eerder genomen besluiten financieel verwerkt. In de eerste jaren kent de begroting een positief saldo, de laatste twee jaar kent nog steeds onzekerheid door het verschuiven van het ravijnjaar. We kiezen ervoor een belangrijk deel van de middelen voor de ambities van nieuwe opgaven aan de hand van onze vliegwielen beschikbaar te houden.

Tabel 1: Samengevat financieel meerjarig perspectief

Na vaststelling van de Kadernota 2026-2029 is het meerjarig financieel perspectief bijgesteld met de meest actuele ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen zijn in de onderstaande tabel weergegeven en worden daaronder toegelicht.

Tabel 2: Ontwikkelingen

Verwerking genomen besluiten

1.   Raming spuk inkomsten GALA

Betreft een correctie op de geraamde inkomsten van de Specifieke Uitkering inkomsten Gezond en Actief Leven Akkoord.

2.   Budget Werk en WPI

In het jaar 2020 is het inhuur budget voor Werk, Re-integratie en Inkomen abusievelijk administratief verlaagd met € 229k in tegenstelling tot de besloten verhoging van het budget met ditzelfde bedrag. We sturen op dit moment op het terugdringen van de inhuur o.a. door te streven naar het in dienst nemen van medewerkers. Door de inspanningen is een herstel nodig van € 229k in plaats van het dubbele.

3.    Verwerking raadsbesluiten Samenleving

Betreft het besluit omtrent alleenverdienersproblematiek en sociale infrastructuur zoals is vastgesteld in de Kadernota 2026-2029.

4.   Bijstelling budget bibliotheek

Conform amendement 5 ‘inzet geoormerkt geld voor bibliotheek’ is voor 2026 eenmalig het budget van bibliotheek De Zoomerij bijgesteld.

5.   Verzachting ombuiging Social Basis cf. Raadsbesluit KN2026

Conform amendement 4 ‘De sociale basis nu kiezen voor een duidelijk en realistisch begrotingskader’ is de ombuiging voor de sociale basis verzacht in 2026 en 2027. Het integrale plan met de structurele doorwerking van dit amendement volgt, zoals toegezegd, in december 2025.  

6.   Aanpassing begroting programma 1 n.a.v. prognose jeugdhulp

Het budget voor jeugdhulp is aangepast op basis van de prognose zoals gedeeld in de raadinsformatiebrief  Ontwikkelingen Jeugdhulp van 4 september 2025.

7.   Budget Hoofdstraat Velp

Er is structureel budget voor de Herinrichting Hoofdstraat beschikbaar (€ 50k structureel). Per abuis is in het jaar 2026 dit budget geschrapt. Hiermee wordt dit hersteld.

8.   Reclamebelasting

De ombuigingsmaatregel m.b.t. opbrengsten reclamebelasting is niet haalbaar.  In de programmabegroting 2025 (pag 47) staat vermeld dat de invoering van een reclamebelasting voor de bedrijventerreinen zal worden onderzocht. Uit onderzoek blijkt dat de gebiedsspecifieke reclamebelasting juridisch niet haalbaar is (zie monitor ombuigingen stand 31-3-2025). Dit betekent een nadeel van  € 100k. Dit hebben we in de 2de Bestuursrapportage opgenomen en in de begroting verwerkt.

9.   Stijging rentelasten

In verband met het herfinancieren van leningen nemen de rentelasten van de gemeente toe door het stijgen van het rentepercentage.

10.   Kosten verkiezingen 2026
In maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Hiervoor ramen we € 50k.

11.   Bijstelling baten hondenbelasting
De werkelijke opbrengsten hondenbelasting zijn hoger dan begroot. De inkomsten kunnen met € 65k worden bijgesteld van € 85k naar € 150k.

12.   Verbonden partijen (progr. 1 en 3)

Op 24 juni 2025 zijn de begrotingen van de verbonden partijen behandeld in de raad. Diverse verbonden partijen hebben daarbij ombuigingen gerealiseerd. Wij hebben deze begrotingen verwerkt in de voorliggende begroting. De tekorten zijn in eerdere jaren in de bestuursrapportages incidenteel gecorrigeerd. Met deze aanpassing zijn de begrotingen van verbonden partijen structureel verwerkt voor een bedrag van € 129k in programma 1 en voor € 340k in programma 3.

Voorstellen College

13.   Ambities toekomstige opgaven

Het college blijft inzetten op investeringen in de lijn van de vijf vliegwielen. In het kort zien wij de volgende ontwikkelingen: woningbouwversnelling, samen werken aan de sociale basis: samen werken aan de lokale economie; samen werken aan de kwaliteit van onze leefomgeving: verbeteren kwaliteit openbare ruimte; werken aan een slanke en wendbare organisatie. De ruimte voor investeringen op dit vlak hebben we naar beneden bijgesteld.  We blijven het belangrijk vinden hierop voor onze toekomst in te zetten.

14.   Stelpost Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd

In de jaren 2028 en 2029 verwachten wij naar aanleiding van de hervormingsagenda jeugd en het oordeel van de deskundigencommissie hervormingagenda Jeugd over de maatregelen die gemeenten kunnen nemen, zelf meer beleidsruimte te krijgen om bij te sturen op de inzet van jeugdhulp.  Wij verwachten dat dit leidt tot verlaging van kosten voor jeugdhulp in die jaren en hebben dit conform adviezen van de VNG in de begroting voor een deel vertaald als stelpost, aangezien de beleidsruimte die wij verwachten te krijgen nog niet bekend is, evenals het oordeel van de deskundigheidscommissie daarover.

15.   Bijstelling kapitaallasten

Op basis van de huidige investeringen zien wij ruimte om de begrote kapitaalslasten voor de jaren 2026 en 2027 naar beneden toe bij te stellen, zonder dat dit impact heeft op lopende investeringen.

16.   Bijdrage algemene reserve

Onze weerstandsratio is gestegen van 2,1 naar 2,3. Wij zijn beter in staat om onze risico's op te vangen. Daarbij hebben we binnen de risico’s een van onze grootste risicoposten (WMO en Jeugd) naar beneden toe bij kunnen stellen, nu we een goed beeld hebben van de benodigde middelen voor de Jeugdzorg. In het perspectief van een positief begroting saldo is in deze begroting daarom voor 2026 en 2027 geen bijdrage aan de algemene reserve opgenomen.

17.   Compensatie van het Rijk voor de Jeugdzorg (2023/2024)

Zeer recentelijk heeft de Vereniging Nederlands Gemeenten overeenstemming bereikt met het Rijk over de middelen die nodig zijn voor de Jeugdzorg. Er wordt door het Rijk met terugwerkende kracht landelijk € 728 mio beschikbaar gesteld aan gemeenten voor de jaren 2023 en 2024. Hiermee is een juridische strijd met het Rijk van de baan. Het is nog onduidelijk hoe en wanneer deze middelen beschikbaar worden gesteld. Wij verwachten dat begin 2026 ons aandeel van deze middelen te ontvangen. Voor een beperkt deel hebben wij deze inkomsten opgenomen in onze begroting voor het jaar 2026.

18.   Bijstelling budget inclusie-agenda

Voor uitvoering van de inclusie-agenda hadden we via de kadernota structureel € 50k geraamd. Dit stellen we bij naar € 50k in 2026 en € 25k in 2027.

19.   Niet doteren hervormingsagenda jeugdstelsel
De geraamde dotatie in 2026 ad € 540k aan de reserve hervormingsagenda jeugdstelsel wordt geschrapt. In de exploitatie hebben we de budgetten voor jeugdzorg bijgesteld.

20.   Verminderen transitiekosten

Voor de transformatie binnen programma 1 hadden we een budget voor transitiekosten gereserveerd. De budgetten zijn bijgesteld van resp. € 500k, € 400k en € 300k naar 3 x € 250k).

21.   Verbetering centrumgebieden

Voor de jaren 2026 en 2027 wordt een bedrag van €100k beschikbaar gesteld voor de versterking van de centrumgebieden in de gemeente Rheden. De centrumgebieden dragen in belangrijke mate bij aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze dorpen. Ze zijn niet alleen een plek om boodschappen te doen, maar ook een ontmoetingsplaats die bijdraagt aan sociale samenhang, een bruisend centrum en een sterke lokale economie. Tegelijkertijd staan de winkelgebieden onder druk door o.a. veranderend koopgedrag, leegstand en concurrentie van online winkelen.
Met deze middelen kan de gemeente, in samenwerking met ondernemers en andere partners, gerichte maatregelen nemen om de vitaliteit van de centrumgebieden te behouden en te versterken. Hierbij kan worden gedacht aan het ondersteunen van ondernemersinitiatieven, het verbeteren van de uitstraling van centra, en het stimuleren van innovatieve vormen van samenwerking en ondernemerschap.

Samengevat is de ontwikkeling van het financieel beeld van de kadernota naar het financieel beeld in deze begroting weergeven in de onderstaande tabel.

Tabel 3: Meerjarig perspectief