Ten opzichte van de jaarrekening 2024 is het risicoprofiel geactualiseerd. In onderstaande tabel zijn de risico's weergegeven.
Tabel: Risico-inventarisatie PB 2026
Risico-inventarisatie PB2026 | ||||
|---|---|---|---|---|
nr. | Risico | Kans | Financieel gevolg | aandeel |
1 | Het niet volledig realiseren van alle ingeboekte ombuigingen. | 25% | 2.000.000 | 22% |
2 | Mogelijke hogere uitgaven voor WMO en Jeugdzorg. | 50% | 1.750.000 | 19% |
3 | Bezuinigingsmaatregelen van het Rijk | 50% | 1.000.000 | 11% |
4 | Standaard risico met betrekking tot de Participatiewet: | 50% | 1.000.000 | 11% |
5 | Ontwikkeling algemene uitkering uit het gemeentefonds. | 75% | 500.000 | 5% |
6 | Kosten van personele inzet. Door nieuwe, vaak meer flexibele taken, is huidige personele inzet vaak niet voldoende. Dit i.c.m. krapte op arbeidsmarkt. | 50% | 500.000 | 5% |
7 | Aanvullende bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen / verbonden partijen i.v.m. mogelijke negatieve exploitatie. | 25% | 500.000 | 5% |
8 | Overheveling SPUK-uitkeringen naar gemeentefonds | 50% | 500.000 | 5% |
9 | Kosten voor klimaatopgave | 50% | 250.000 | 3% |
10 | Beheer openbare ruimte en vastgoed: mogelijke meerlasten als gevolg van prijsstijgingen bouwmaterialen en grondstoffen en door vertraging agv stikstofproblematiek . | 50% | 250.000 | 3% |
11 | Implementatie Omgevingswet | 75% | 250.000 | 3% |
12 | Minima- en armoedebeleid: hogere kosten agv economische ontwikkelingen | 75% | 250.000 | 3% |
13 | Overige risico's (stelpost) | 10% | 250.000 | 3% |
Totaal risicoprofiel bij PB2026: | 9.000.000 | 100% | ||
Toelichting op de kolommen
De kolom “risico” bevat de omschrijvingen van risico's (gebeurtenissen) die kunnen leiden tot een (nadelig) financieel gevolg. De waarschijnlijkheid dat de omschreven risico's zich daadwerkelijk voordoen wordt getoond in de kolom “kans”. Via de kolom “financieel gevolg” wordt getoond wat de financiële gevolgen zijn van het zich voordoen van het risico. Dit is een inschatting van het maximale financiële effect van het betreffende risico. De kolom “aandeel” geeft aan welk aandeel het betreffende risico heeft in het totaal van alle mogelijke financiële risico's. Zichtbaar is dat de top 5 risico's 69% uitmaken van alle mogelijke risico's.
Voor deze paragraaf merken we het totaalbedrag aan als risicoprofiel.
Ten opzichte van de jaarrekening 2024 (laatste bijstelling) is de omvang van het risicoprofiel afgenomen van afgerond € 9,85 miljoen naar € 9 miljoen. De top vijf posten lichten we hierbij kort toe.
1. Ombuigingen
In de Programmabegroting 2026 is in totaal € 10,7 miljoen aan ombuigingen opgenomen (verlagen uitgaven met 6,1 mln en verhogen inkomsten met 4,6 miljoen). We moeten ermee rekening houden dat niet alle ombuigingen volledig gerealiseerd zullen worden. Hiervoor nemen we een risicobedrag op van € 2 miljoen (250k hoger t.o.v. de jaarstukken 2024).
Beheersmaatregel: Ombuigingsmaatregelen concreet invullen door gerichte plannen en uitvoering van bijbehorende acties. Periodiek monitoren op realisatie en tijdig bijstellen indien nodig.
2. Hogere uitgaven voor WMO en Jeugdzorg
De zorgvragen blijven een onvoorspelbaar karakter dragen in wanneer zij zich gaan voordoen, wat de aard en duur ervan is en tot welk financieel beslag dit leidt. Over het boekjaar 2024 was enerzijds sprake van een financieel voordeel op de Wmo-uitgaven en anderzijds een nadeel op uitgaven Jeugdzorg. Bij het opstellen van de begroting 2025-2028 is een omvangrijk pakket ombuigingen opgenomen. In dit pakket zijn, vanaf 2026, substantiële bijstellingen / verlagingen van de budgetten Wmo en Jeugdzorg verwerkt. De budgetten blijven onder druk staan onder andere door het wegwerken van achterstanden. Vanwege de wettelijke zorgplicht en de afgesloten contracten met aanbieders tot en met 2026 is de beïnvloeding gering.
In de voorliggende begroting zijn de budgetten voor jeugdzorg substantieel meerjarig verhoogd. Hierdoor lopen we minder risico op budgetoverschrijding (risicobedrag verlaagd met € 250k).
Beheersmaatregel: Monitoren, proactief acteren en indien nodig en mogelijk, maken van nieuwe keuzes in het proces en uitwerking van het koersdocument sociaal domein.
3. Bezuinigingsmaatregelen van het Rijk
Het ministerie van financiën heeft in augustus 2023 een ombuigingslijst opgesteld en deze lijst bevat een overzicht van mogelijkheden om rijksuitgaven te verlagen om daarmee de overheidsfinanciën te verbeteren. Dit overzicht van ombuigingen biedt technische ondersteuning voor politieke keuzes. In deze lijst zijn o.a. besparingen opgenomen m.b.t. de gemeentelijke financiën. Daarnaast heeft het demissionaire kabinet besluitvorming voor zich uitgeschoven, zoals stikstof, klimaat, druk op het zorgstelsel en veiligheid. Het nieuwe kabinet zal ook nieuwe keuzes moeten maken, zoals bijvoorbeeld het vrijmaken van middelen voor defensie. Al met al ontwikkelingen die naar verwachting zullen leiden tot een grillig verloop van de rijksfinanciën voor gemeenten.
In het risicoprofiel is hiervoor een bedrag van € 1.000k opgenomen (bedrag ongewijzigd t.o.v. de jaarrekening 2024).
Beheersmaatregel: Lobby richting het rijk via o.a. de VNG en (lokale) media.
4. Participatiewet
Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen in het kader van de Participatiewet, IOAW, IOAZ en Bbz 2004 (levensonderhoud startende ondernemers) en voor de inzet van loonkostensubsidie. De bestaanszekerheid van inwoners met een laag inkomen staat onder druk. Het inkomensbeleid vanuit het Rijk blijkt ontoereikend; gemeenten moeten de negatieve effecten op inwoners opvangen.
Het risicobedrag van € 1.000k is ongewijzigd t.o.v. de jaarrekening 2024.
Beheersmaatregel: Adequate toepassing van wettelijke regelgeving en gerichte inzet van re-integratiemiddelen. Monitoren op uitvoering en resultaten en tijdig bijsturen waar nodig en mogelijk.
5. Ontwikkeling algemene uitkering
Vanaf 2023 is het nieuwe verdeelmodel gemeentefonds ingevoerd. Gemeente Rheden is een zgn. nadeelgemeente. Vanaf 2027 is sprake van vervolgstappen m.b.t. het ingroeipad naar de nieuwe verdeling van het gemeentefonds. De huidige suppletie-uitkering voor Rheden (als onderdeel van de algemene uitkering) bedraagt € 2,6 miljoen en zal in komende jaren (vanaf 2027) vanuit het Rijk (Min BZK) worden afgebouwd. Het tempo waarin dit gebeurt is nog ongewis. In de meicirculaire gemeentefonds 2026 wordt hierover meer info verstrekt.
We nemen hiervoor een risicobedrag op van € 500K (dit is € 500K lager t.o.v. de jaarrekening 2024, want in de meerjarenbegroting is rekening gehouden met afbouw van de suppletie-uitkering).
Beheersmaatregel: Lobby richting het rijk via o.a. de VNG en (lokale) media.
Mogelijke meerkosten n.a.v. omvorming Connectie (onderdeel van risico-nr. 7)
Voor 23 september 2025 staat het voorstel tot omvorming van de De Connectie geagendeerd. We moeten ermee rekening moeten houden dat de omvorming en wijziging in bekostigingssystematiek (van lumpsum naar kostprijsrekening) extra geld zal vragen.
Verwachting kosten bijzondere bijstand (risico-nr. 12)
Diverse ombuigingen (o.a. op het minimabeleid en de Wmo) hebben effect op de aanvragen bijzondere bijstand. Een deel van de voorzieningen voorliggend aan de bijzondere bijstand bestaat niet meer. Het is onontkoombaar dat de kosten bijzondere bijstand zullen toenemen. In 2026 monitoren we de kostenstijging. Aanvullend benodigd budget rapporteren we in de bestuursrapportage en de kadernota.
Stelpost overige risico's
In deze inventarisatie is een stelpost opgenomen voor diverse overige risico's. Bijvoorbeeld voor mogelijke rekeningtekorten, hogere exploitatielasten en kostenstijgingen bij projecten en grondcomplexen. Deze stelpost is ongewijzigd t.o.v. de jaarstukken 2024.
Beheersingsmaatregelen
Uit de beschrijving van de risico's kunt u opmaken dat diverse risico's grotendeels door ons niet te beïnvloeden zijn omdat ze buiten onze invloedssfeer liggen. Voor alle risico's geldt dat we sturen op die onderdelen waar we wel invloed op hebben (zgn. beheersing), dat is echter nog geen garantie dat de risico's zich niet voor zullen doen.
Het verder uitwerken en implementeren van beheersmaatregelen is onderdeel van het groeiproces om te komen tot een professioneel niveau van risicobeheersing. Onderdeel van dit proces is de 'Nota risicomanagement' die door de Raad op 28-1-2025 is vastgesteld. Invulling geven aan deze nota draagt bij aan de gewenste professionaliseringsslag.